Już w latach siedemdziesiątych ostrzegano, że gmina  może się osuwać. Wtedy nikt nie brał tego na poważnie.

Dom Tereszkiewiczów położony jest, a może raczej był, na przepięknej, malowniczej górze, z której roztacza się widok na niemal cały Chmielnik i okolice. Wydawałoby się, że to wspaniałe miejsce do zamieszkania, a już na pewno na letni wypoczynek. Tak myślało zresztą od wielu lat wiele osób. Do czwartkowego wieczoru, gdy góra pokazała swe prawdziwe oblicze, życie ludzi tu mieszkających zamieniając w koszmar. Piętrowy, ładny dom zaczął powstawać dopiero w latach 90. Budujących się tutaj zauroczyły okolice. Prace przy budynku, prowadzone gospodarskim sposobem, nigdy się nie skończyły. Jeszcze pasowało by go otynkować, zrobić trochę innych prac wykończeniowych. Tereszkiewiczowie wiedzą jednak, że do tego już nie dojdzie. Może uda się odzyskać pustaki, które przydałyby się na nowej budowie? Ale już w innym miejscu i tylko wtedy, gdy ktoś pomoże. Sami nie dadzą rady.

Koszmarny czwartek

Tereszkiewiczowie to w zasadzie dwie rodziny: Maria i Jan oraz ich syn z żoną i dwójką dzieci. Tamten czwartek zapamiętają do końca życia. Najpierw potężna ulewa, którą przeczekali w domu. Gdy nawałnica ustała, Maria zobaczyła najpierw na ścianie, potem na odpadającej łazienkowej płytce coś w rodzaju kreski. Jakby ktoś namalował ją ołówkiem. Niemal z każdą chwilą pojawiały się kolejne kreski, a później szpary.

Synowa pani Marii - Katarzyna - usłyszała dziwne dźwięki, ni to pykanie, ni cichy odgłos przesuwania czegoś. Zaczęły pękać ściany w ledwo co wykończonych pokojach, w piwnicy, łazience, na piętrze. Zawiadomili gminę, przyjechał nadzór budowlany. Decyzja była jedna: ewakuacja. Tereszkiewiczowie w pośpiechu zaczęli wynosić meble, sprzęty domowe, rzeczy osobiste. Z niepokojem patrzyli, jak pustaki z dolnej ściany domu zaczynają coraz bardziej wystawać. Dom zaczął powoli zjeżdżać w dół. Teraz mówią, że ich domostwo to prawdziwa beczka prochu.

To się musiało kiedyś stać

Wójt gminy Krzysztof Grad od tego pamiętnego czwartku jest cały czas na nogach. Jeździ po gminie, sprawdza szkody wyrządzone przez ulewę, przyjmuje lawinowo napływające zgłoszenie. Woda poruszyła ziemię, która - wydawało się - zawsze stała w miejscu.  Nikt nie przewidywał takiego obrotu sprawy. A wszystko wskazuje na to, że jednak natura upomniała się o swoje i kiedyś do tego musiało dojść.

Okazuje się, że już w latach siedemdziesiątych w gminie przeprowadzono badania geologiczne, z których wynikało, że ziemia tu jest bardzo niepewna i w zasadzie nie powinno się tu budować. Okolice leżą na skałach litych, nie- przepuszczających wody. Ziemia pod wpływem ulewy zaczyna się osuwać w dół, zabierając z sobą niemal wszystko co na niej stoi: drzewa, budynki, konstrukcje mostów. W Woli Rafałowskiej na rzeczce o tej samej nazwie woda podmyła mostek, zerwała i poniosła z prądem wielkie betonowe płyty zabezpieczające, odsłaniając przy tym niemal podręcznikowy przekrój geologiczny okolicy.

- Polskie Karpaty zbudowane są z fliszu, czyli naprzemianległych łupków i piaskowców. Część minerałów zawartych w łupkach pod wpływem wody pęcznieje. Po jakimś czasie ułatwia to osuwanie - mówi dr Leszek Jankowski z Państwowego Instytutu Geologii. PIG wykonał dla całych Karpat, w tym obecnego województwa podkarpackiego, mapy z miejscami zagrożonymi zarówno powodziami, jak i osuwiskami. Tam kategorycznie powinno się zabronić budowania. Niestety, nikt nie zwraca na to uwagi, mimo że mapy są dostępne nieodpłatnie. Efekty tej ignorancji są widoczne gołym okiem.

Ponad milion złotych strat

Rodzina Tereszkiewiczów to nie jedyne ofiary dramatu w Chmielniku. - Do tej pory ewakuowano mieszkańców dwóch domów. Z jednego sześć osób, z drugiego jedenaście. Zagrożony jest trzeci budynek, ale nie podjęto jeszcze decyzji o ewakuacji. Cały czas napływają kolejne informacje o osuwiskach w kolejnych miejscowościach naszej gminy - mówi wójt Chmielnika, Krzysztof Grad. Mimo że od nawałnicy upłynęło już sporo dni, wciąż napływają kolejne zgłoszenia.

Woda „podcięła" drogę powiatową, wyremontowaną ledwie kilka lat temu. Poważne szkody wyrządziła m.in. w Zabratówce i Woli Rafałowskiej, gdzie miejscowy potok zamienił się w rwącą rzekę, naruszył konstrukcję mostu i zniszczył betonowe płyty zabezpieczające. Ziemia osuwa się w Borówkach, Błędowej Tyczyńskiej i wielu innych miejscach. Zniszczeniu uległo wiele przepustów.  Każdy z nich to koszt co najmniej kilkudziesięciu tysięcy złotych.

- Nie jesteśmy w stanie oszacować w tej chwili strat. Na pewno są ogromne, musimy pomyśleć o wygospodarowaniu pieniędzy z budżetu gminy na najpilniejsze potrzeby. Każda kolejna burza czy deszcze pogarszają sytuację. Tak u nas jeszcze nigdy nie było - dodaje wójt Krzysztof Grad. Wstępne szacunki strat to grubo ponad milion złotych. W dodatku nie wiadomo jeszcze, skąd wciąć pieniądze dla ofiar osuwisk. Rządowe deklaracje dotyczą powodzian. O ofiarach osuwisk na razie nikt nie wspomina.

Mieszkańcy osuwającej się powoli gminy z niepokojem słuchają komunikatów meteorologicznych. W ubiegłym tygodniu na szczęście nie doszło do zapowiadanych ulew. Ale obawy są wciąż uzasadnione, tym bardziej że poruszona ziemia cały czas się osuwa. Do wójta gminy każdego dnia napływają kolejne komunikaty. Ziemia zapada się coraz bliżej ludzkich domostw. W niektórych miejscach zaledwie kilka metrów od fundamentów. Uszkodzone są sieci wodociągowe i kanalizacyjne. Osuwisk bezpośrednio zagrażających mieniu i życiu jest co najmniej kilkanaście. „Bezpiecznych osuwisk", które nikomu nie zagrażają, nikt praktycznie nie liczy.

Starsi Tereszkiewiczowie znaleźli schronienie u siostry Marii. Syn z synową i wnukami przeprowadzili się do Kielnarowej. Inni ewakuowani z zagrożonych domów również znaleźli zakwaterowanie u krewnych, kilku osobom gmina zapewniła miejsca w tutejszym ośrodku pomocy społecznej. Władze gminy muszą się uporać również z zapadliskami, przerwanymi przepustami, osuwającym się asfaltem. Najbardziej obawiają się kolejnej ulewy. Na szczęście jak na razie prognozy się nie sprawdziły. Ale co będzie dalej?             

Szymon Jakubowski

Umieść na: wykop.pl